Stomatologia zachowawcza — rodzaje próchnicy

Próchnica zębów — Caries Dentium

Jest chorobą zębów polegającą na demineralizacji oraz proteolicznym rozpadzie twardych tkanek zęba. Próchnica jest chorobą zakaźną spowodowaną kwasotwórczymi bakteriami. Może ona prowadzić do nadwrażliwości, bólu, a nawet utraty zęba.

Klasyfikacja próchnicy zębów:

• Próchnica początkowa
• Próchnica powierzchowna
• Próchnica średnia — caries media
• Próchnica głęboka — caries profunda

Próchnica początkowa

Objawy próchnicy początkowej:

• biała plama — gładka, lśniąca
• odwapnienie

Leczenie: remineralizacja

Środki stosowane w Orident:

• lakier fluorowy,
• pianki fluorowe,
• preparat remineralizujący GC Tooth Mousse

Remineralizacja jest to proces chemiczny, podczas którego w zdemineralizowanych związkach nieorganicznych, które występują w postaci hydroksyapatytów, grupy hydroksylowe zostają zastąpione grupami fluorowymi. W konsekwencji powstają fluoroapatyty lub fluorohydroksyapatyty. Te związki są bardziej odporne na kwasy, które wytwarzają drobnoustroje.

Próchnica powierzchowna

• pojawienie się białej plamy próchnicowej o zwiększonej porowatości,
• w pierwszej fazie nie występują ubytki szkliwa, dopiero gdy zostanie złamana bariera równowagi pomiędzy remineralizacją i demineralizacją następuje proces powstawania wyczuwalnego ubytku,
• nie ma uchwytnych objawów bólowych,
• występuje tylko w obrębie szkliwa

Leczenie: wskazane jest leczenie wypełnieniem (plombą)

Próchnica średnia — caries media

Występuje w obrębie szkliwa i zębiny. Warstwa zdrowej zębiny rozdziela próchnicę od miazgi.

Objawy próchnicy średniej:

• następuje zmiana barwy od białej, poprzez żółtą do brązowej, brunatnej a nawet czarnej,
• może pojawić się ból w głębszej części na słodkie, kwaśne pokarmy oraz ból na zmianę temperatury.

Leczenie: wypełnieniem kompozytowym

Próchnica głęboka - caries profunda

W zależności od zaawansowania zmian wyróżniamy próchnicę głęboką prostą i powikłaną.

Objawy próchnicy głębokiej:

• obejmuje szkliwo i część lub całą warstwę zębiny,
• uporczywe bóle prowokowane spożyciem posiłków, które ustępują po zakończeniu działania czynnika, który go wywołał,
• kolor zębiny jest brunatny lub czarny,
• pojawiają się ubytki twardych tkanek zęba.

Leczenie

Próchnicę głęboką prostą (rysunek poniżej) można leczyć wypełnieniem kompozytowym w czasie jednej wizyty.

Próchnica głęboka powikłana jest szkodliwa dla miazgi, u której pobudzenie bodźcami: pokarmem, temperaturą, wywołuje ból zęba. Leczenie polega na uspokojeniu pobudzonej miazgi i obserwacji. W tym celu zakłada się opatrunek leczniczy. Następnie, dopiero po ustąpieniu objawów, ostatecznie wypełnia się materiałem kompozytowym. Niestety niekiedy pobudzenie miazgi przeradza się w nieodwracalne zapalenie miazgi objawiające się ciągłym, samoistnym bólem, które należy leczyć endodontycznie („kanałowo”).

Dieta a rozwój próchnicy

Węglowodany zawarte są w: słodyczach, ciastach, kruchych ciastkach, słodkim białym pieczywie, maśle orzechowym, krakersach, chrupkach ziemniaczanych, chipsach, słodkich płatkach śniadaniowych, owocach (świeżych i suszonych) oraz sokach owocowych, które często wzbogacane są dodatkowymi substancjami słodzącymi. Związki ten rozkładane są przez enzymy bakteryjne do monocukrów, które w metabolizmie bakteryjnym przyczyniają się do rozwoju próchnicy.

Największy wpływ na rozwój próchnicy ma częstotliwość spożywania produktów bogatych w cukry, szczególnie tych o lepkiej konsystencji (chrupki, płatki kukurydziane, cukierki typu toffi, lizaki). Substancje te utrzymują się dłużej na powierzchni zębów, co powoduje ich łatwiejsze przekształcenie w kwasy przez bakterie płytki nazębnej.

Wpływ odżywiania na ilość ubytków jest szczególnie istotny u małych dzieci. Poprzez odpowiednie sterowanie dietą dziecka, rodzic może wpłynąć na zwiększenie odporności na próchnicę, a także na nabranie odpowiednich nawyków żywieniowych.

W codziennej praktyce lekarskiej często spotykamy się z pytaniem: dlaczego, mimo regularnego mycia zębów, moje dziecko ma ubytki? Odpowiedź na to jest prosta — wszystko zależy od trybu żywienia dziecka! Nieodpowiednia, bogata w cukry dieta, może odgrywać znaczącą rolę w rozwoju próchnicy zębów. Produkty zawierające duże ilości węglowodanów, szczególnie węglowodanów prostych, takich jak glukoza i fruktoza, stają się pożywką dla bakterii zasiedlających jamę ustną, a także drobnoustrojów tworzących płytkę nazębną.

Przez mniej więcej pół godziny po jedzeniu, bakterie powodujące próchnicę wykorzystują węglowodany do produkcji kwasów. Obniża to poziom pH płytki nazębnej, sprzyja rozwojowi drobnoustrojów i prowadzi do próchnicy zębów, która w pierwszym etapie rozpoznawana jest jako odwapnienie szkliwa.

Planując dietę dla swojego dziecka, pamiętaj:

• w okresie niemowlęcym nie należy podawać dziecku smoczków z cukrem czy miodem, ponieważ czynnik próchnicotwórczy przez długi czas działa na słabo zmineralizowane tkanki zęba, prowadząc do katastrofalnych skutków,
• nie należy nadmiernie słodzić potraw i napojów — nie można przyzwyczajać dziecka do słodyczy,
• szczególnie w okresie przedszkolnym należy zwróć uwagę na konsystencję serwowanych pokarmów — posiłki muszą być przygotowywane tak, aby zmusić dziecko do dokładnego żucia (surowe owoce i jarzyny, dzięki włóknistej budowie, przyczyniają się do oczyszczania zębów, a pełnoziarniste pieczywo, dzięki zawartości celulozy, zapobiega przyleganiu resztek pokarmowych do powierzchni zębów),
• należy starać się, aby słodycze nie znajdywały się w zasięgu rąk dziecka; szczególnie niebezpieczne dla zębów jest spożywanie pokarmów kleistych, gęstych (chrupek, płatków kukurydzianych, chipsów), które przyklejając się do zębów, dłużej kontaktują się z ich powierzchnią, a tym samym powodują szybszy rozwój próchnicy,
• nie wolno pozwalać dziecku jeść przed snem; spożycie nawet niewielkiej ilości pokarmu przed snem sprzyja rozwojowi próchnicy — jeżeli po umyciu zębów maluch ponownie zjada posiłek wskazane jest powtórne szczotkowanie,
• zdrowsze jest jedzenie słodyczy zaraz po posiłku głównym (np. jako deser po obiedzie), a także jednorazowo w większej ilości, niż mało i często; lepiej dać dziecku pół czekolady na raz, niż kawałek co godzinę; podobnie jest z napojem gazowanym — lepiej, by dziecko wypiło go w całości, niż sączyło przez całe popołudnie,
• zamiast ciastek, cukierków i czekolad, jako przekąski należy podawać owoce, jarzyny, sery i serki,
• nie należy podawać dziecku dużej ilości pokarmów kwaśnych — dotyczy to szczególnie soków owocowych (zwłaszcza grapefruitowego, jabłkowego, pomarańczowego), które poprzez swoje niskie pH odwapniają szkliwo zębów; zalecane jest zastąpienie soków wodą oraz podawanie niesłodzonych herbatek owocowych,
• należy ograniczyć dziecku podjadanie między posiłkami głównymi — częste jedzenie obniża pH w jamie ustnej, co sprzyja demineralizacji szkliwa; zalecane jest, aby wprowadzić zasadę spożywania słodyczy tylko w jeden wybrany dzień tygodnia,
• w nocy i po umyciu zębów wieczorem należy podawać dziecku wyłącznie wodę.

Bibliografia:
M. Szpringer-Nodzak, M. Wochn-Sobańska, Stomatologia wieku rozwojowego.
D. Piątowska, Zarys kariologii.

Jakie są przyczyny powstawania przebarwień i żółknięcia zębów?

Naszej diecie codziennie towarzyszy wiele produktów, które powodują występowanie przebarwień i żółknięcie zębów. Najpopularniejsze z nich to: kawa, herbata, papierosy, soki, barwniki spożywcze, a nawet niektóre lekarstwa. Wszystkie sprawiają, że blask naszego uśmiechu słabnie, a zęby tracą swój naturalny, piękny kolor. Dziś, wraz z rozwojem nowoczesnej stomatologii, wybielanie stało się proste i bezpieczne.

Profilaktyka przeciwpróchnicowa

Profilaktyka przeciwpróchnicowa obejmuje wykonanie lakowania i lakierowania zębów.

Lakowanie polega na pokryciu lakierem szczelinowym bruzd i zagłębień w zębach trzonowych i przedtrzonowych. Bruzdy i szczeliny, ze względu na swą budowę, są miejscami, w których gromadzą się resztki pokarmowe, ułatwiające rozwój bakterii. Sprzyjają one rozwojowi próchnicy. Najbardziej zagrożone próchnicą są zęby szóste (pierwsze trzonowce stałe). Pojawiają się one zazwyczaj ok. 6 roku życia. Zęby te w początkowym okresie są słabo zmineralizowane (przez co są podatne na próchnicę), stąd tak ważne jest ich zalakowanie. Tak zabezpieczone zęby kontroluje się co 6 miesięcy. Tam, gdzie uszczelniacz wypadł lub uległ starciu, ponawiamy lakowanie.

Lakierowanie polega na działaniu preparatami zawierającymi fluor bezpośrednio na powierzchnię wyrzniętego zęba, dzięki czemu staje się ona mniej podatna na próchnicę. Lakierowanie powtarza się co 6 miesięcy.